VERWIJDERDE FRAGMENTEN UIT HET BOEK

'Communisme, Sex & Leugens'

Tijdens het communisme waren we met weinig gelukkig. De mensen lachten en bouwden feestjes. Rijkdom was niet belangrijk. Iedereen had bijna evenveel. De mensen probeerden zich van elkaar op andere manieren te onderscheiden. Door veel boeken te lezen, door met elkaar in diepe filosofische discussies te gaan, door zich geestelijk te ontwikkelen. De charme van de vrijheid van meningsuiting was juist het clandestiene karakter ervan. Zoals we euforisch na de val van het communisme voor het eerst in ons leven protesteerden: dat was de ultieme vorm van vrijheid. De nieuwe generatie zal nooit weten wat echte vrijheid is, juist omdat deze jongeren hun hele leven vrijheid hebben gekend. Als iets vanzelfsprekend is, besef je niet hoe waardevol het is. Het omgekeerde geldt ook: ik heb tijdens het communisme nooit de vrijheid van meningsuiting gemist, juist omdat ik niet wist wat dat was. Ons land was een gigantische gevangenis, maar dan zonder tralies. Misschien door het ontbreken van tralies voelden we ons niet gevangen, hooguit bewaakt.

Zie nu al die volle winkels, al die vrijheid en al die vreugdeloze gezichten. Je vraagt je gewoon af wat er verkeerd is gegaan.

De scholieren moesten ook helpen om het communisme op te bouwen door elk jaar gratis de boeren met het ophalen van de oogst te helpen. Al het geploeter op de velden overdag was de moeite waard vanwege het geweldige nachtleven in de kampen, waar we verbleven. Elke avond een groot kampvuur en vervolgens proberen om met een leuke jongen ergens in een donker hoekje af te spreken. De leraren hadden de grootste moeite om ons in de kamers te krijgen en als dat lukte, kwamen ze om de haverklap controleren wat we allemaal uitspookten. Ik was die onaangekondigde controles zo zat dat ik na een paar dagen een grote mond opzette tegen kameraad Ivanov, die blijkbaar vergeten was hoe het was om jong te zijn.

“U wilt niet dat we met de jongens op donkere plekken afspreken en nu we gewoon binnen zitten te praten, mag dat opeens ook niet? We doen toch niets verkeerds?”

“Overdag kunnen jullie lang genoeg met elkaar praten”, antwoordde hij stug.

Blijkbaar begreep hij niet dat we overdag zo bezig waren om de norm te halen dat we helemaal geen tijd voor elkaar hadden. Ik was net bezig om mijn handen in te smeren met nachtcrème. Opeens stond ik op, liep naar de leraar toe en spoot crème op zijn handen. Kameraad Ivanov keek stomverbaasd, terwijl iedereen in een deuk lag.

“U zorgt goed voor ons en ik wil wat voor u terugdoen. Zo krijgt u mooie handen”, zei ik met een verontschuldigende glimlach.

Hij stond perplex en bleek zijn stem kwijt te zijn. Wat een beetje crème al dan niet kon veroorzaken. “Ik heb ook een goede deodorant, als u lekker wilt ruiken”, zei ik nog brutaler tegen hem en liep naar mijn tas. Hij wilde zich blijkbaar niet laten besprenkelen met een vrouwelijk geurtje, want hij liep snel naar de deur.

“Ik geef jullie nog een half uurtje”, gromde kameraad Ivanov en sloeg de deur dicht.

Mannen lijken een beetje op coca cola. Als je zo’n literfles opent, is de smaak heel sterk en de bubbels prikken haast sensueel op je tong. Als je het een tijdje open op tafel laat staan, verdwijnt de sensatie en is de smaak niet meer zo lekker. Dan moet je op zoek naar een ongeopende fles cola.

De taxi rijdt langs eindeloze rijen huizen en flats met vervallen gevels. De uniformiteit van de bouw tijdens het communisme was zonder meer bedoeld om de uniformiteit van onze zielvorming te benadrukken. De burgers mochten zich niet van elkaar onderscheiden, noch qua wooncomfort, noch qua opvattingen.

De meeste dingen zijn nog steeds van iedereen en daarom ook van niemand. Tijdens het communisme had de overheid geld genoeg om de speeltuinen, de grasveldjes, de scholen en de woningen te onderhouden, maar nu zie je overal de tand des tijds. Vooral de torenhoge flats zien er gruwelijk uit met hun afgebladderde verf en saaie kleuren. Verder verlaten fabrieksgebouwen met kapotte ramen en verwaarloosd landbouwgrond. Wat is er met de industrie gebeurd? Waar zijn de ezelskarretjes met de boeren gebleven? Het hele land is veranderd in één grote markt met overal op straat kraampjes en kleine winkeltjes. Er wordt nauwelijks meer geproduceerd, er wordt alleen handel gedreven met Westerse spullen. Veel gevels zijn beschilderd en volgehangen met reclame-uitingen die op het bevredigen van materiele verlangens inspelen. De burgers zwemmen niet meer met z’n allen als een school visjes naar het heldere licht van het communisme; ze gaan allemaal hun eigen weg onder het motto ‘regels zijn er om je er niet aan te houden.’

Als ik de nieuwe Bulgarije in slechts twee woorden moet samenvatten, dan is het ‘ezelskarren en Mercedessen’. Het wagenpark geeft heel treffend de kloof tussen arm en rijk weer. Een kloof die tijdens het communisme ondenkbaar was, omdat iedereen vrijwel hetzelfde verdiende. We waren immers al die jaren bezig met het opbouwen van de meest rechtvaardige maatschappij ter wereld. Het resultaat is frappanter dan wat de ergste pessimist bedacht zou hebben: de armen graaien in de vuilnisbakken op zoek naar iets eetbaars, de rijken drinken aan de hoorn des overvloeds.

www.mariagenova.nl